Wcześniactwo

Wcześniakiem nazywa się noworodka, który urodził się z ciąży trwającej ponad 28 tygodni, ale krócej niż 37 tygodni, z wagą ciała co najmniej 1000 g, ale mniejszą niż 2500 g, długością ciała mniejszą niż 48 cm. Pod względem cech morfologicznych wcześniak różni się znacznie od noworod­ka donoszonego i z dystrofia wewnątrz-maciczną. Głowa wcześniaka jest duża (¹/₃ długości ciała) w stosunku do wielkości ciała, jednak w porównaniu do noworodka donoszonego jest mniejsza. Kości czaszki są miękkie i zachodzą dachówkowato na siebie, ciemię duże jest znacznych roz­miarów, obecne są ciemiączka boczne i tyl­ne, uszy są miękkie z powodu słabo wy­kształconej chrząstki i przylegają do czaszki. Skóra jest żywoczerwona z powodu słabo wykształconego naskórka, pokryta mesz­kiem płodowym, pomarszczona, luźna z powodu braku tkanki tłuszczowej, przez co twarz wcześniaka jest pełna zmarszczek i starcza. U dziewczynek wargi sromowe duże nie pokrywają małych, a u chłopców jądra znajdują się w kanale pachwinowym. Charakterystyczna dla wcześniaka jest mała aktywność ruchowa, dużo śpi i słabo rea­guje na bodźce zewnętrzne. Odruchy ssania i połykania są słabo wykształcone lub w ogóle ich nie ma, co stwarza trudności w odżywianiu.

Przyczyny powodujące występowanie wcześniactwa i dystrofii wewnątrzmacicz­nej są podobne, często nakładają się na siebie i można je podzielić na 3 grupy:

1) warunki socjalno-ekonomiczne, nie­
korzystne czynniki środowiska pracy, za­
mieszkania, warunki bytowe związane
z zarobkowaniem rodziców, a także natury
psychologicznej, stosunek do aktualnej
ciąży,

2) czynniki matczyne związane ze zdro­
wiem matki, obciążający wywiad położ­
niczy, niekorzystny przebieg ciąży i poro­
du, a także obciążenia genetyczne,

3) czynniki dotyczące płodu i łożyska:
ciąża mnoga, zaburzenia rozwoju zarodka
i płodu w następstwie zakażeń i uwarun­
kowane genetycznie.

Liczba dzieci z niską wagą urodzeniową wykazuje tendencję wzrostową w ostat­nich latach i w Polsce waha się od 5—11 % ogólnej populacji noworodków z wyraź­nym nasileniem w regionach silnie uprze­mysłowionych.

Biegunka

Biegunką nazywamy stan, w którym dziec­ko oddaje 3 lub więcej wolnych stolców, lub też 1 płynny stolec z domieszką krwi, śluzu lub ropy w ciągu 12 godzin. Tylko u noworodków i niemowląt karmionych piersią wydalanie w ciągu 12 godzin więcej niż 3 stolców wolnych uważane jest za stan fizjologiczny.

U dzieci biegunka jest groźnym objawem i może prowadzić do ciężkich zaburzeń w przemianach ustroju. Ciężkość przebie­gu biegunki związana jest w znacznym stopniu z rodzajem zakażenia jelitowego, z wiekiem dziecka oraz z jego stanem odżywienia. Najczęściej chorują niemow­lęta w pierwszym półroczu. U niemowląt zwiększona zapadalność na biegunkę wy­nika ze zwiększonej wrażliwości przewodu pokarmowego na czynniki chorobotwór­cze. Wykazano, że błona śluzowa jelit najmłodszych niemowląt wykazuje fizjo­logiczną niedojrzałość immunologiczną (obniżoną odporność). Także niska kwaś-ność soku żołądkowego u najmłodszych dzieci ułatwia penetrację bakterii do gór­nych odcinków jelita cienkiego, w których znajdują się korzystne warunki dla rozwoju bakterii. U dzieci do 2 roku życia u ponad 90% przyczyną ostrych stanów biegunko­wych są zakażenia przewodu pokarmowe­go wywołane przez bakterie lub/i wirusy. Sprzyjają temu złe warunki higieniczne otoczenia, złe pielęgnowanie oraz zakaże­nia określane jako choroba „brudnych rąk”.

Noworodek z niską wagą urodzeniową

Niska waga urodzeniową oznacza wagę ciała poniżej 2500 g i występuje u: 1) noworodków urodzonych przedwcześnie, przed 37 tygodniem trwania ciąży (wcześ-niaków), 2) noworodków urodzonych przedwcześnie, ale obarczonych dodatko­wo objawami niedożywienia wewnątrz-macicznego, co określa się zespołem we-wnątrzmacicznej dystrofii płodu, 3) nowo­rodków donoszonych, urodzonych o cza­sie między 38—42 tygodniem trwania cią­ży, czyli w terminie, ale także z objawami zespołu wewnątrzmacicznej dystrofii pło­du, oraz 4) u noworodków przenoszo­nych, urodzonych po terminie, po 42 tygo­dniu ciąży, również z objawami dystrofii wewnątrzmacicznej.

Choroba hemolityczna noworodka.

Przyczyną jej powstania jest niezgodność (konflikt) w zakresie czynnika Rh lub grup głównych krwi ABO, między matką a pło­dem. Choroba prowadzi do powstania przeciwciał we krwi matki, które wywołują rozpad czerwonych krwinek płodu i no­worodka. Najgroźniejszą postacią choroby jest ciężka żółtaczka noworodka, wywoła­na szybko zwiększającym się stężeniem bilirubiny we krwi i rozwojem niedokrwi-stości. Gdy stężenie bilirubiny przekroczy pewną wartość graniczną, może dojść do uszkodzenia mózgu, tzw. żółtaczka jąder podstawy mózgu, której następstwem jest — jeśli dziecko przeżyje — niedorozwój psychofizyczny.